Genoeg is genoeg
Er hangt een soort stilte die mij meer verontrust dan welk geschreeuw ook — niet de stilte van afwezigheid, maar die van ingehouden overtuiging.
Het is de stilte van politieke leiders die aarzelen, rekenen en uitstellen.
Het is de stilte van gewone mensen die gevaar voelen, maar het niet durven benoemen.
En ja, het is in hoge mate een Europese stilte — beleefd, procedureel en steeds verder verdoofd.
Ik heb er genoeg van.
Wat deze stilte zo hardnekkig maakt, is niet onwetendheid, maar rechtvaardiging. Ze wordt verpakt als voorzichtigheid, als evenwicht, als de noodzaak om kalm en redelijk te blijven. Morele aarzeling wordt voorgesteld als diepgang. Angst presenteert zich als verfijning.
Wat mij daarbij treft, is hoe gemakkelijk religieuze en spirituele argumenten worden ingeroepen om morele aarzeling een glans van wijsheid te geven.
De non-dualiteit waarmee ik me thuis voel, wordt ook vaak gebruikt om deze stilte te legitimeren. Alles is één. Alles ontstaat en vergaat. Oordeel is ego. Verzet is dualiteit. Het klinkt verheven. Dat is het niet. Wanneer macht schade aanricht, wanneer instituties worden uitgehold, wanneer wreedheid genormaliseerd raakt, is neutraliteit geen wijsheid. Het is overgave.
Donald Trump is gevaarlijk.
Niet complex. Niet verkeerd begrepen. Gevaarlijk.
Gevaarlijk omdat hij openlijk zegt alleen door zijn eigen moraal begrensd te worden. Gevaarlijk omdat hij recht, waarheid en terughoudendheid behandelt als hinderlijke obstakels. Gevaarlijk omdat zijn invloed niet stopt bij landsgrenzen, en de schade die hij aanricht zijn ambtstermijn ver zal overstijgen — geopolitiek, economisch en moreel.
Dat benoemen is geen haat. Het is helderheid.
Non-dualiteit betekent niet dat je alles wat gebeurt maar accepteert. Het betekent helder zien zonder zelfbedrog. Compassie heft grenzen niet op; ze veronderstelt ze. Er zijn momenten waarop weigeren een grens te trekken geen spirituele volwassenheid is, maar moreel verval.
Ik pleit niet voor geweld.
Ik pleit voor verantwoordelijkheid.
Verantwoordelijkheid betekent gevaar benoemen zonder eufemismen.
Het betekent wettelijke verwijdering waar dat mogelijk is.
Het betekent politieke en economische isolatie wanneer een systeem weigert zijn eigen ontsporingen te begrenzen.
Het betekent weigeren te normaliseren wat nooit normaal had mogen worden.
We houden onszelf graag voor dat terughoudendheid een deugd is, dat stilte de vrede bewaart, dat de geschiedenis het wel zal uitzoeken. Dat doet ze niet. De geschiedenis registreert wat mensen hebben getolereerd.
Er bestaat een zenverhaal over een scheepskapitein die besluitvaardig ingrijpt om een ramp te voorkomen, wetend dat niet-handelen grotere schade zou veroorzaken. Ik zou je willen aanraden dat verhaal op te zoeken. Compassie is daarin niet zacht. Ze is nuchter. Ze neemt verantwoordelijkheid voor de gevolgen.
Genoeg zou genoeg moeten zijn.
Niet als slogan, maar als het besef dat er grenzen zijn — en dat toestaan dat die zonder reactie worden overschreden op zichzelf al een keuze is.
Non-dualiteit is geen neutraliteit.
En op dit punt is stilte geen onschuld meer.